Otizm Spektrum Bozukluğu Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu (OSB), doğuştan gelen ya da yaşamın ilk yıllarında ortaya çıkan karmaşık bir nöro-gelişimsel farklılıktır. Kesin nedeni bilinmemekle birlikte genetik etkenlerin önemli rol oynadığı düşünülür, çevresel etkenler de araştırılmaktadır. Otizm, ebeveyn tutumlarından ya da ailenin ekonomik durumundan kaynaklanmaz.

Otizm spektrum bozukluğu nedir?

Otizmin, beynin yapısını ya da işleyişini etkileyen bazı sinir sistemi farklılıklarından kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu yazıda otizm spektrum bozukluğu için, kullanım kolaylığı nedeniyle zaman zaman yalnızca “otizm” terimini kullanıyoruz.

Otizm, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de son yıllarda adı çok sık duyulan bir özel eğitim kategorisidir. Otizm terimi zamanla yerini otizm spektrum bozuklukları (ASD – autism spectrum disorders) terimine bırakmıştır.

Otizm spektrum bozukluğunun nedeni nedir?

Bugün otizm spektrum bozukluğuna neyin yol açtığı tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik temelli olduğuna ilişkin güçlü bulgular vardır. Ancak hangi gen ya da genlerin sorumlu olduğu henüz bilinmemektedir. Çevresel faktörlerin de otizmde rol oynayabileceğine ilişkin görüşler vardır. Hem genetik temellerin hem de çevresel faktörlerin etkileri üzerine çok sayıda araştırma sürmektedir.

Sizin hatanız değil!

Otizmin çocuk yetiştirme biçimiyle ya da ailenin ekonomik koşullarıyla hiçbir ilişkisi yoktur. Bu nedenle otizm spektrum bozukluğuna her toplumda, farklı coğrafyalarda, ırklarda ve ailelerde rastlanır. Ailenin gelir durumu, yaşam biçimi ve eğitim düzeyi ile otizm arasında bir bağ olmadığı özellikle vurgulanmaktadır.

Otizm ne kadar yaygın?

Otizm, günümüzde en sık tanı konan nöro-gelişimsel durumlardan biridir. Daha eski yıllarda görülme oranının 500'de 1 olduğu kabul ediliyordu. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verilerine göre 2000'li yılların başında her 150 çocuktan 1'inin otizm tanısı aldığı tahmin edilirken, bu oran 2020'de yayımlanan verilerde 54'te 1'e, 2021'de yayımlananlarda 44'te 1'e yükselmiştir. CDC'nin 2025'te yayımladığı raporda ise oran yaklaşık 31'de 1'dir. Bu artış kısmen tanı ölçütlerinin genişlemesi ve farkındalığın artmasıyla açıklanmaktadır.

Cinsiyete göre görülme sıklığına ilişkin farklı veriler bulunsa da ortak görüş, otizmin erkeklerde kızlardan daha sık görüldüğüdür; 2020 verilerinde erkeklerdeki yaygınlık kızlardakinin 4,3 katıdır.

Otizm spektrum bozukluğu hakkında bilinen başlıca olgular

• Otizm spektrum bozukluğunun nörolojik nedenlerden kaynaklandığı düşünülmektedir. Tanılı bireylerin önemli bir bölümünde (kaynaklara göre üçte birine varan oranda), beyindeki anormal elektriksel etkinliğe bağlı nöbet, istemsiz hareketler ve bilinç kaybı gibi nörolojik sorunlar da görülebilir.
• Otizm spektrum bozukluğu bir ruh hastalığı değildir; ancak belirtileri bazı ruhsal hastalıkları çağrıştırabilir.
• Bilimsel araştırmalar, otizm spektrum bozukluğunun çocuk yetiştirme biçimiyle ya da ailenin sosyo-ekonomik özellikleriyle ilişkili olmadığını göstermiştir.
• Otizm spektrum bozukluğunun kalıtsal olabileceği yönünde bulgular vardır; ancak buna yol açan gen ya da genler henüz kesin olarak bulunmuş değildir.
• Tanılı bireylerin bir bölümünde farklı düzeylerde öğrenme güçlüğü ve zihinsel yetersizlik görülebilir. Zeka testlerinde bazı alanlar diğerlerine kıyasla çok daha geride kalabilir.
• Otizm spektrum bozukluğu tanılı bireylerin bir kısmında (yaklaşık %10) çok güçlü bellek ya da müzik yeteneği gibi üstün özelliklere rastlanır.

Otizmin belirtileri

Sosyal iletişim ve etkileşimde güçlükler

• Göz teması kurmama ya da kısa süreli kurma
• İsmiyle seslenildiğinde bakmama
• Jest ve mimikleri uygun kullanamama
• Kendi halinde, kendi dünyasında görünme
• Yaşıtlarına ilgisizlik, uygun akran ilişkisi geliştirememe
• İnsanların yüzlerinden çok nesneler ve ayrıntılarla ilgilenme
• Duygusal karşılık verememe
• Taklit ya da “mış gibi yapma” oyunlarını oynamakta zorlanma
• Duygularını ve ilgilerini kendiliğinden paylaşmama

Sınırlı ve yineleyici davranış örüntüleri ve ilgiler

• Basmakalıp davranışlar (sallanma, kollarını çırpma gibi)
• Dönen cisimlere aşırı ilgi
• Oyuncaklarla amacı dışında oynama
• Tekrarlayıcı, kendine özgü, tekdüze konuşma
• Aynılıkta ısrar etme
• Kısıtlı ve olağan dışı ilgi alanları
• Törensel (ritüel) davranışlar
• Koklama, işitme, dokunma gibi bazı duyulara aşırı duyarlılık ya da duyarsızlık

Bu belirtilerden birkaçını çocuğunuzda fark ederseniz çocuk doktorunuza ya da bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanına danışın. Erken tanı ve erken eğitim desteği çok değerlidir.

Beslenme ve günlük yaşam

Pek çok aile, otizmli çocuğunun beslenmesine ve sindirim düzenine özellikle dikkat ediyor. Beslenmede yapılacak değişiklikleri ve takviye edici gıda kullanımını mutlaka çocuğunuzun hekimiyle birlikte planlayın.

İlgili ürünler

ROOT'un üç ürünlük günlük rutin paketi Trinity Pack hakkında bilgi almak isterseniz ürün sayfasına göz atabilirsiniz. Trinity Pack takviye edici gıdalardan oluşur; otizm için bir tedavi değildir. Çevresel etkenlerle ilgili araştırmaları merak ediyorsanız cıva ve kronik hastalıklar listemize de bakabilirsiniz. Sorularınız için bize ulaşın.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Takviye edici gıdalar ilaç değildir; hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz.