Zink en darmgezondheid: waarom het telt voor de spijsvertering

Zink is een essentieel spoorelement dat nodig is voor de vernieuwing van darmcellen, de dichtheid van de celverbindingen (tight junctions) in het darmslijmvlies, spijsverteringsenzymen en het werk van afweercellen. Genoeg zink binnenkrijgen hoort bij darmgezondheid, maar meer is niet beter, want langdurig hoge doses kunnen de opname van koper verstoren. Voor volwassenen geven de Amerikaanse National Institutes of Health (NIH) een aanbevolen dagelijkse inname van 11 mg voor mannen en 8 mg voor vrouwen.

Wat is zink en wat doet het in het lichaam?

Zink is een mineraal dat nodig is voor het werk van honderden enzymen, de eiwitsynthese, de celdeling en de afweerfunctie. Omdat het lichaam geen zink opslaat, moet het regelmatig via de voeding binnenkomen. Algemene informatie over het ingrediënt vind je op onze pagina over zink.

De darmbarrière en zink

Het darmslijmvlies is een laag van één cel dik die voedingsstoffen opneemt en de doorgang van ongewenste stoffen beperkt. „Tight junction”-eiwitten tussen de cellen regelen die doorgang. Laboratorium- en klinisch onderzoek heeft laten zien dat de zinkstatus verband kan houden met de integriteit van deze verbindingen (Skrovanek et al., 2014; Sturniolo et al., 2001). Dat betekent echter niet dat zinksupplementen bij iedereen de darmdoorlaatbaarheid verlagen; een deel van het onderzoek vond plaats in celkweken of bij specifieke patiëntengroepen.

Herstel, enzymen en maagzuur

Het darmslijmvlies vernieuwt zich snel, en celdeling en eiwitsynthese zijn afhankelijk van zink. Zink maakt ook deel uit van de opbouw van sommige spijsverteringsenzymen en wordt in verband gebracht met de aanmaak van maagzuur. Daarom wordt aangenomen dat een ernstig zinktekort de spijsvertering en de opname van voedingsstoffen kan beïnvloeden. Buiten een tekort om valt niet te garanderen dat supplementen de spijsvertering verbeteren.

Het microbioom: balans telt

Het darmmicrobioom bestaat uit biljoenen micro-organismen, en zink is nodig voor zowel de gastheer als de microben. Studies wijzen erop dat veranderingen in de zinkstatus verband kunnen houden met de samenstelling van het microbioom, terwijl ook van zeer hoge doses is gemeld dat ze het microbiële evenwicht verstoren. Voor een gevarieerd microbioom telt vooral variatie in voeding, die we behandelen in ons artikel over waarom je darmmicrobioom van variatie houdt.

Afweer en diarree bij kinderen

Een aanzienlijk deel van de afweercellen zit in het weefsel rond de darm, en zink is nodig voor hun functie (Wessels et al., 2017). Een van de best gedocumenteerde klinische toepassingen van zink is diarree bij kinderen: de Wereldgezondheidsorganisatie beveelt bij kinderen met diarree zinksupplementen aan naast de orale rehydratieoplossing. Dat is een medische praktijk waarvan een zorgprofessional dosis en duur bepaalt, en het is niet bedoeld als zelfbehandeling voor volwassenen.

Chronische darmontstekingen en zink

Bij aandoeningen als de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa kunnen door slechte opname en lage inname tekorten aan sommige voedingsstoffen ontstaan, waaronder zink. Beslissingen over supplementen hangen daarbij af van het ziekteverloop en de gebruikte medicijnen en horen bij een maag-darm-leverarts of diëtist. Zink is geen behandeling van deze aandoeningen.

Stress en zink

Chronische stress kan de darmbeweging en de darmfunctie beïnvloeden. Het verband tussen zinkstatus en stress is complex, en bevindingen uit dieronderzoek naar mensen doortrekken vraagt om voorzichtigheid. In de praktijk zijn slaap, regelmatige maaltijden en gevarieerde voeding ook de veiligste manier om de zinkstatus indirect te beschermen.

Zinkrijke voedingsmiddelen

• Oesters en andere schelpdieren
• Rundvlees, kalkoen en ander vlees
• Pompoenpitten, sesam en cashewnoten
• Kikkererwten, linzen en andere peulvruchten
• Yoghurt, kaas en eieren

Fytaten in plantaardige bronnen kunnen de zinkopname verminderen; weken, kiemen of fermenteren van peulvruchten en granen dempt dit effect. Vegetariërs hebben mogelijk iets meer nodig.

Supplementvormen en veiligheid

Op de markt zijn onder meer zinkbisglycinaat, -picolinaat, -citraat, -gluconaat en zinkcarnosine. Zinkcarnosine is in enkele studies onderzocht op het slijmvlies van maag en dunne darm (Mahmood et al., 2007), maar dat betekent niet dat het iedereen helpt. Voor de veiligheid geeft de NIH de aanvaardbare bovengrens voor volwassenen als 40 mg per dag. Die structureel overschrijden kan leiden tot kopertekort, misselijkheid en een verminderde afweerfunctie. Zinksupplementen kunnen ook wisselwerken met sommige antibiotica; gebruik je medicijnen, vraag het dan aan je arts of apotheker.

Waar past Natural Barrier Support?

Volgens Root bevat Natural Barrier Support zink als onderdeel van een formule met meerdere ingrediënten. Voor de ingrediëntenlijst en de hoeveelheid per portie ga je af op het etiket op de productpagina, en tel je je totale zinkinname uit voeding en andere supplementen bij elkaar. Het product is geen behandeling van een darmaandoening; ben je zwanger, geef je borstvoeding, heb je een chronische aandoening of gebruik je medicijnen, praat dan eerst met een arts.

Praktische samenvatting

1. Streef er eerst naar voldoende zink uit voeding te halen.
2. Bij aanhoudende diarree, gewichtsverlies of duidelijke spijsverteringsklachten ga je naar een arts; een supplement is daarvoor geen vervanging.
3. Houd bij zinksupplementen de totale dagelijkse inname onder 40 mg.
4. Verhoog voor het microbioom vezels en plantaardige variatie; producten als Relive Greens zijn slechts een ondersteunende optie.

Bronnen

De onderstaande bronnen komen uit de literatuurlijst van het artikel van Root; ze zijn op deze pagina niet opnieuw gecontroleerd.

1. Skrovanek S et al. (2014), World Journal of Gastrointestinal Pathophysiology 5(4):496-513: zink en maag-darmziekten.
2. Sturniolo GC et al. (2001), Inflammatory Bowel Diseases 7(2):94-98.
3. Wessels I, Maywald M, Rink L (2017), Nutrients 9(12):1286: zink als poortwachter van de afweerfunctie.
4. Kambe T et al. (2015), Journal of Trace Elements in Medicine and Biology 31:158-162.
5. Wereldgezondheidsorganisatie: zinksuppletie bij de behandeling van diarree.
6. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements: factsheet over zink voor zorgprofessionals.
7. Roselli M et al. (2003), Journal of Nutrition 133(12):4077-4082.
8. Mahmood A et al. (2007), Gut 56(2):168-175: zinkcarnosine en de integriteit van de dunne darm.

Conclusie

Zink is een noodzakelijk maar niet voldoende onderdeel van darmgezondheid. Streef naar een evenwichtige inname uit voeding, overschrijd de bovengrens niet met supplementen en laat aanhoudende spijsverteringsklachten door een arts beoordelen.